पाठ ९६ वा - भावे प्रयोग
कर्तरी वाक्याचे दोन प्रकार असतात. १) सकर्मक कर्तरी २) अकर्मक कर्तरी
सकर्मक कर्तरी वाक्यांमधे कर्म असते व अकर्मक कर्तरी वाक्यांमधे कर्म नसते.
गम् (जाणे), धाव् (धावणे), उप + विश् (बसणे) स्वप् (झोपणे) वगैरे धातू अकर्मकच असतात, कारण त्यांना कर्मांची आवश्यकताच नसते. कर्म न घालताच वाक्याचा अर्थ पूर्ण होतो.
पण काही वेळा धातू सकर्मक असला तरीही वाक्यात कर्म घातलेले नसते. उदा. - तो बोलला, त्याने सांगितले. या वाक्यांमधे क्रियापदे सकर्मक असून सुद्धा वाक्यात कर्म घातलेले नाही. तेव्हा अशी वाक्ये सुद्धा अकर्मक असतात.
अकर्मक कर्तरी प्रयोगांचा बदलून भावे प्रयोग होतो. संस्कृतमधे भावे प्रयोगाची वाक्ये बनवतांना कर्ता नेहेमी प्रमाणे तृतीया विभक्तीतच असतो. वाक्यात कर्मच नसल्यामुळे क्रियापद नेहेमी तृ. पु. एकवचनी येते.
उदा. - स: कथयति ।
तेन कथ्यते ।
खालील वाक्यातील प्रयोग बदला.
१) स: चिन्तयति ।
२) जनक: अर्चति ।
३) अहं काङ्क्षामि ।
४) त्वं धावसि ।
५) सिंहा: गर्जन्ति ।
६) बालका: क्रीडन्ति ।
७) गायकौ गायत: ।
८) वयं चलाम: ।
९) साधका: तपन्ति ।
१०) कोकिल: कूजति ।
११) वयं जपाम: ।
१२) भूप: रक्षति ।
१३) पर्यटकौ भ्रमत: ।
१४) तापस: शपति ।
१५) आवां पठाव: ।
१६) रमेश:, महेश:, सुरेश: च वदन्ति ।
१७) बाला: खेलन्ति ।
१८) पावक: दहति ।
१९) वयं नन्दाम: ।
२०) युवां वदथ: ।
भावे प्रयोग उत्तरे
खालील वाक्यातील प्रयोग बदला.
१) स: चिन्तयति ।
तेन चिन्त्यते ।
२) जनक: अर्चति ।
जनकेन अर्च्यते ।
३) अहं काङ्क्षामि ।
मया काङ्क्ष्यते ।
४) त्वं धावसि ।
त्वया धाव्यते ।
५) सिंहा: गर्जन्ति ।
सिंहै: गर्ज्यते ।
६) बालका: क्रीडन्ति ।
बालकै: क्रीड्यते ।
७) गायकौ गायत: ।
गायकाभ्याम् गीयते ।
८) वयं चलाम: ।
अस्माभि: चल्यते ।
९) साधका: तपन्ति ।
साधकै: तप्यते ।
१०) कोकिल: कूजति ।
कोकिलेन कूज्यते ।
११) वयं जपाम: ।
अस्माभि: जप्यते ।
१२) भूप: रक्षति ।
भूपेन रक्ष्यते ।
१३) पर्यटकौ भ्रमत: ।
पर्यटकाभ्याम् भ्रम्यते ।
१४) तापस: शपति ।
तापसेन शप्यते ।
१५) आवां पठाव: ।
आवाभ्याम् पठ्यते ।
१६) रमेश:, महेश:, सुरेश: च वदन्ति ।
रमेशेन, महेशेन सुरेशेन च उद्यते ।
१७) बाला: खेलन्ति ।
बालै: खेल्यते ।
१८) पावक: दहति ।
पावकेन दह्यते ।
१९) वयं नन्दाम: ।
अस्माभि: नन्द्यते ।
२०) युवां वदथ: ।
युष्माभि: उद्यते ।
No comments:
Post a Comment