पाठ १२१ वा - स्वयं अध्ययनासाठी सुभाषिते
१) अश्वं नैव गजं नैव व्याघ्रं नैव च नैव च ।
अजापुत्रं बलिं दद्यात् देवो दुर्बलघातक: ॥७४-१५॥
२) सर्वे यत्र विनेतार: सर्वे पण्डितमानिन: ।
सर्वे महत्वमिच्छन्ति राष्ट्रं तदवसीदति ॥७४-१७॥
३) फणिन: सन्ति बहव: भेकभक्षणतत्परा: ।
एक एव हि शेषोऽयं धरणीधारणक्षम: ॥७४-२१॥
४) कुसुमं वर्णसम्पन्नं गन्धहीनं न शोभते ।
न शोभते क्रियाहीनं मधुरं वचनं तथा ॥७४-३६॥
५) न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धा
वृद्धा न ते ये न वदन्ति धर्मम् ।
धर्मो न वै यत्र न चास्ति सत्यं
सत्यं न तद् यच्छलानुविद्धम् ॥७४-४०॥
६) सुहृदां हितकामानां य: शृणोति न भाषितम् ।
विपत्सन्निहिता तस्य स नर: शत्रुनन्दन: ॥७४-४९॥
सुभाषिते उत्तरे
१) अश्वं नैव गजं नैव व्याघ्रं नैव च नैव च ।
अजापुत्रं बलिं दद्यात् देवो दुर्बलघातक: ॥७४-१५॥
अर्थ - घोडा, हत्ती, वाघ यांचा काही (यज्ञात) बळी दिला झात नाही. तर बोकडाचा बळी दिला जातो. (यावरून असे वाटते की) देव हा दुर्बळांचा घातक आहे.
२) सर्वे यत्र विनेतार: सर्वे पण्डितमानिन: ।
सर्वे महत्वमिच्छन्ति राष्ट्रं तदवसीदति ॥७४-१७॥
अर्थ - जेथे सर्वच नेते असतात, जेथे सर्वच स्वत:ला पंडित मानतात, जेथे सर्वच महत्व मिळवण्याची इच्छा करतात ते राष्ट्र नाश पावते.
३) फणिन: सन्ति बहव: भेकभक्षणतत्परा: ।
एक एव हि शेषोऽयं धरणीधारणक्षम: ॥७४-२१॥
अर्थ - बेडूक खाण्यात तत्पर असलेले नाग पुष्कळ आहेत. एक शेषनागच असा आहे की जो पृथ्वी धारण करू शकतो.
४) कुसुमं वर्णसम्पन्नं गन्धहीनं न शोभते ।
न शोभते क्रियाहीनं मधुरं वचनं तथा ॥७४-३६॥
अर्थ - रंगाने आकर्षक असलेले पण गंधहीन फूल शोभून दिसत नाही. त्याप्रमाणेच कृतीची जोड नसलेले गोड बोलणे शोभून दिसत नाही.
५) न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धा
वृद्धा न ते ये न वदन्ति धर्मम् ।
धर्मो न वै यत्र न चास्ति सत्यं
सत्यं न तद् यच्छलानुविद्धम् ॥७४-४०॥
अर्थ - जेथे वृद्ध लोक नाहीत ती सभाच नाही. जे धर्माचा उपदेश करत नाहीत ते वृद्धच नव्हेत. ज्यामधे सत्य नाही तो धर्मच नव्हे व जे कपटाने युक्त असते ते सत्यच नाही.
६) सुहृदां हितकामानां य: शृणोति न भाषितम् ।
विपत्सन्निहिता तस्य स नर: शत्रुनन्दन: ॥७४-४९॥
अर्थ - हित इच्छिणार्या मित्रांचे जो बोलणे ऐकून घेत नाही, त्याच्या जवळ संकते येतात. तो मनुष्य जणु शत्रूंनाच आनंद देणारा आहे.
No comments:
Post a Comment