पाठ १२० वा - स्वयं अध्ययनासाठी पाठ - महात्मनां भूमि: एषा
रेव्हरेण्ड आवर: अमेरिकीय: कश्चन धर्मगुरु: ।
स: भारतमागत्य पुणेनगरपरिसरे स्थितान् कांश्चन् निर्धननिरक्षरान् क्रिस्तमतीयान् अकरोत् प्रयत्नेन ।
एतां वार्तां ज्ञातवान् कश्चन पण्डित: तं दृष्ट्वा अपृच्छत्, “किं भवता हिन्दुधर्मग्रन्थानामध्ययनं कृतम् ?” इति ।
“न” इत्यवदत् आवर: ।
तदा पण्डितोऽवदत्, भवता हिन्दुधर्मस्य निन्दा, क्रिस्तमतस्य प्रशंसा बहुधा क्रियते । वास्तवं स्वरूपमवगत्य खलु निन्दा करणीया ? आदौ अवगन्तुं प्रयास: स्यात् । तत: एव अवगुणा: प्रकाशनीया:” इति ।
एतद् युक्तम् अमन्यत आवर: । तत: स: हिन्दुधर्मस्य अध्ययने प्रवृत्तोऽभवत् । तेन संस्कृतं मराठी च अधीते । एकनाथ-ज्ञानेश्वर-तुकारामादीनां साहित्यं तेनावगतम् । भारतीयं तत्वज्ञानं तस्मिन् महत् परिणामम् अजनयत् । बहून् तत्वज्ञानसम्बद्धान् ग्रन्थानाङ्गलभाषया अनूदितवान् अपि स: ।
तत: तेन अमेरिकायै मातृसंस्थायै यत् पत्रं लिखितं तत्तु नितरां महत्वपूर्णम् । स: लिखति, “भारते अध्यावधि शतश: सहस्रश: वा क्रिस्ता: जन्म प्राप्तवन्त: । अग्रेऽपि तादृशा: महापुरुषा: जन्म प्राप्नुयु: । अत: अत्र क्रिस्तमतप्रचारस्य न कापि आवश्यकता । तस्मात् भारते स्थगनीयं तत् । .... भारतं सत्यधर्मचिन्तनयो: आगरमस्ति । अत: सर्वै: अपि क्रेस्तै: स्वमतप्रचारं परित्यज्य अत्रत्यं ज्ञानं प्राप्तुं प्रयास: करणीय: । मया मम मतप्रसारकवृत्ति: परित्यज्यते । अमेरिकादेशे अष्टलक्षमिता या मम सम्पत्तिरस्तितामहं पुणेनगरस्थाय ‘भारतीयेतिहाससंशोधनमण्डलाय’ अर्पितवान् अस्मि । एतस्मात् ग्रन्थप्रकाशनं प्रवर्तताम् इति ममेच्छा ।”
(सम्भाषण-सन्देश: जानेवारी २०१०)
भाषांतर - स्वयं अध्ययनासाठी पाठ - महात्मनां भूमि: एषा
रेव्हरेण्ड आवर: अमेरिकीय: कश्चन धर्मगुरु: ।
भाषांतर - रेव्हरंड आवर हे कोणी एक अमेरीकेतील धर्मगुरु होते.
स: भारतमागत्य पुणेनगरपरिसरे स्थितान् कांश्चन् निर्धननिरक्षरान् क्रिस्तमतीयान् अकरोत् प्रयत्नेन ।
भाषांतर - त्यांनी भारतात येऊन मोठ्या प्रयत्नाने पुणे नगरातील काही गरीब निरक्षर लोकांना ख्रिस्तमतानुयायी केले.
एतां वार्तां ज्ञातवान् कश्चन पण्डित: तं दृष्ट्वा अपृच्छत्, “किं भवता हिन्दुधर्मग्रन्थानामध्ययनं कृतम् ?” इति ।
भाषांतर - ही बातमी कळल्यावर एका पंडिताने त्यांना पाहून विचारले, “आपण हिंदुधर्मग्रंथांचे अध्ययन केले आहे का ?”
“न” इत्यवदत् आवर: ।
भाषांतर - आवर उत्तरले, “नाही”.
तदा पण्डितोऽवदत्, भवता हिन्दुधर्मस्य निन्दा, क्रिस्तमतस्य प्रशंसा बहुधा क्रियते । वास्तवं स्वरूपमवगत्य खलु निन्दा करणीया ? आदौ अवगन्तुं प्रयास: स्यात् । तत: एव अवगुणा: प्रकाशनीया:” इति ।
भाषांतर - तेव्हा पंडित महाशय म्हणाले की “आपण हिंदुधर्माची निंदा व ख्रिस्त मताची प्रशंसा करत असता. खरे स्वरूप पाहून मग निंदा करणे (योग्य नाही का ?) आधी (हिंदुधर्म) जाणून घेण्याचा प्रयत्न करा व मग त्यातील दोष दाखवा.
एतद् युक्तम् अमन्यत आवर: । तत: स: हिन्दुधर्मस्य अध्ययने प्रवृत्तोऽभवत् । तेन संस्कृतं मराठी च अधीते । एकनाथ-ज्ञानेश्वर-तुकारामादीनां साहित्यं तेनावगतम् । भारतीयं तत्वज्ञानं तस्मिन् महत् परिणामम् अजनयत् । बहून् तत्वज्ञानसम्बद्धान् ग्रन्थानाङ्गलभाषया अनूदितवान् अपि स: ।
भाषांतर - ही गोष्ट योग्य आहे असे आवर महाशयांनी (मानले). नंतर ते हिंदुधर्माचा अभ्यास करण्यास प्रवृत्त झाले. त्यांनी संस्कृत व मराठीचे शिक्षण घेतले. एकनाथ, ज्ञानेश्वर, तुकाराम इत्यादींचे साहित्य त्यांनी जाणून घेतले. भारतीय तत्त्वज्ञानाने त्यांच्यावर मोठा परिणाम केला. त्यांनी अनेक तत्त्वज्ञानप्रधान ग्रंथांचा इंग्रजी भाषेत अनुवाद सुद्धा केला.
तत: तेन अमेरिकायै मातृसंस्थायै यत् पत्रं लिखितं तत्तु नितरां महत्वपूर्णम् । स: लिखति, “भारते अध्यावधि शतश: सहस्रश: वा क्रिस्ता: जन्म प्राप्तवन्त: । अग्रेऽपि तादृशा: महापुरुषा: जन्म प्राप्नुयु: । अत: अत्र क्रिस्तमतप्रचारस्य न कापि आवश्यकता । तस्मात् भारते स्थगनीयं तत् । .... भारतं सत्यधर्मचिन्तनयो: आगरमस्ति । अत: सर्वै: अपि क्रेस्तै: स्वमतप्रचारं परित्यज्य अत्रत्यं ज्ञानं प्राप्तुं प्रयास: करणीय: । मया मम मतप्रसारकवृत्ति: परित्यज्यते । अमेरिकादेशे अष्टलक्षमिता या मम सम्पत्तिरस्तितामहं पुणेनगरस्थाय ‘भारतीयेतिहाससंशोधनमण्डलाय’ अर्पितवान् अस्मि । एतस्मात् ग्रन्थप्रकाशनं प्रवर्तताम् इति ममेच्छा ।”
भाषांतर - नंतर त्यांनी अमेरिकेतील आपल्या मातृसंस्थेला जे पत्र लिहीले ते अतिशय महत्वपूर्ण आहे. ते लिहीतात, “भारतात सध्या शेकडो किंवा सहस्रावधी ख्रिस्तांनी जन्म घेतला आहे. आणि पुढे सुद्धा तसे महापुरुष जन्म घेतील. तेव्हा येथे ख्रिस्तमताच्या प्रचाराची काहीही आवश्यकता नाही. तेव्हा भारतातील (ते प्रचारकार्य) स्थगित करावे. भारत म्हणजे सत्यधर्मचिंतनाचे आगरच आहे. म्हणून सर्व ख्रिस्तांनी स्वत:च्या मताच्या प्रचार करण्याचे सोडू्न येथील ज्ञान प्राप्त करण्याचा प्रयत्न करावा. मी माझ्या प्रचारकाच्या वृत्तीचा त्याग करत आहे. अमेरिकेमधे माझी जी आठ लक्ष किंमतीची संपत्ती आहे ती मी पुणे नगरातील भारतीय इतिहास संशोधन मंडलाला अर्पण करत आहे. या रकमेतून ग्रंथप्रसाराचे कार्य व्हावे अशी माझी इच्छा आहे,”
(सम्भाषण-सन्देश: जानेवारी २०१०)
No comments:
Post a Comment