पाठ १०३ वा - राष्ट्रध्वज
मरुता प्रकम्पमानं
उच्चैर्विराजमानम् ।
रुचिरं त्रिवर्णकान्तं
राष्ट्रध्वजं नमामि ॥ध्रु॥
शशिकिरणधवलवर्णो
विमलं यशो वितनुते ।
रवितुरगहरितकान्ति:
भुवि भाग्यदा विजयते
अरुणप्रभा प्रमोदं
चित्ते न कस्य कुरुते ।
चक्राङ्कितं सुचिह्नं
राष्ट्रध्वजं नमामि ॥१॥
कवयस्तव स्तवार्थं
प्रतिभां समर्पयन्ति ।
वीरास्तवादरार्थं प्राणानपि त्यजन्ति ।
तव मानरक्षणार्थं सर्वे सदा यतन्ते
त्वां स्फूर्तिदं जनानां
राष्ट्रध्वजं नमामि ॥२॥
अकुतोभयं मनो मे
त्वयि नित्यमेव रमताम्
सत्यं शिवं च हृद्यं
लब्धुं सदा प्रयतताम् ।
जगतीह बन्धुभावं
विजयं जयं च लभताम्
मम राष्ट्रमानचिह्नं
राष्ट्रध्वजं नमामि ॥३॥
मरुता प्रकम्पमानं उच्चैर्विराजमानम् ।
रुचिरं त्रिवर्णकान्तं राष्ट्रध्वजं नमामि ॥ध्रु॥
अर्थ - वार्यामुळे फडकत असणार्या, उंचावर विराजमान असणार्या, ती रंगांनी सुंदर असणार्या अशा राष्ट्रध्वजाला मी नमस्कार करतो.
शशिकिरणधवलवर्णो विमलं यशो वितनुते ।
रवितुरगहरितकान्ति: भुवि भाग्यदा विजयते
अरुणप्रभा प्रमोदं चित्ते न कस्य कुरुते ।
चक्राङ्कितं सुचिह्नं राष्ट्रध्वजं नमामि ॥१॥
अर्थ - चंद्रासारखा धवलवर्ण शुद्ध यश पसरवतो. सूर्याच्या घोड्याप्रमाणे असणारा हिरवा रंग हा पृथ्वीवर भाग्य देणारा असा विजयी होतो. (सूर्योदयाच्यावेळच्या) तेजाप्रमाणे भगवा रंग कोणाच्या मनात आनंद निर्माण करत नाही ? चक्राकार असणारे सुचिन्ह धारण करणार्या राष्ट्रध्वजाला मी नमस्कार करतो.
(सूर्याच्या घोड्यांचा रंग हिरवा मानलेला आहे.)
कवयस्तव स्तवार्थं प्रतिभां समर्पयन्ति ।
वीरास्तवादरार्थं प्राणानपि त्यजन्ति ।
तव मानरक्षणार्थं सर्वे सदा यतन्ते
त्वां स्फूर्तिदं जनानां राष्ट्रध्वजं नमामि ॥२॥
अर्थ - (हे राष्ट्रध्वजा), तुझे स्तवन करण्यासाठी कवी आपली प्रतिभा समर्पण करतात. वीर तुझ्या आदरासाठी आपले प्राण सुद्धा देतात. तुझा मान राखण्यासाठी सर्वजण नेहेमी प्रयत्न करतात. लोकांना स्फूर्ती देणार्या अशा तुला राष्ट्रधवजाला मी वंदन करतो.
अकुतोभयं मनो मे त्वयि नित्यमेव रमताम्
सत्यं शिवं च हृद्यं लब्धुं सदा प्रयतताम् ।
जगतीह बन्धुभावं विजयं जयं च लभताम्
मम राष्ट्रमानचिह्नं राष्ट्रध्वजं नमामि ॥३॥
अर्थ - माझे मन भीतीरहित झालेले आहे. ते तुझ्यामधे नित्य रमो. सत्य, मंगल व हृद्य गोष्टी प्राप्त करण्यासाठी ते नेहेमी प्रयत्नशील राहो. या जगामधे बंधुभाव विजय आणि जय लाभू दे. माझ्या देशाचे मानचिन्ह असणार्या राष्ट्रध्वजाला मी नमस्कार करतो.
‘हे गीत ‘हे राष्ट्र देवतांचे हे राष्ट्र प्रेषितांचे’ या चालीवर म्हणता येईल.
स्वाध्याय
प्रश्न १) संस्कृतभाषया उत्तरत
१) राष्ट्रध्वजे के वर्णा: ? ते किं किं सूचयन्ति ?
२) राष्ट्रध्वजार्थं जना: किं कुर्वन्ति ?
३) कवि: राष्ट्रध्वजं कथं वर्णयति ?
संधी सोडवा -
उच्चैर्विराजमानम् =
शशिकिरणधवलवर्णो विमलं =
यशो वितनुते =
कवयस्तव =
वीरास्तवादरार्थं =
प्राणानपि =
मनो मे =
जगतीह =
प्रश्न १) संस्कृतभाषया उत्तरत
१) राष्ट्रध्वजे के वर्णा: ? ते किं किं सूचयन्ति ?
उत्तर - राष्ट्रद्वजे धवल:, हरित:, रक्त: इति त्रय: वर्णा: सन्ति । धवल: वर्ण: विमलं यशस: प्रतीकम् । हरित: वर्ण: कृषिक्रान्तिं सूचयति । अरुअणप्रभेव रक्तवर्ण: त्यागस्य प्रतीकम् वर्तते ।
२) राष्ट्रध्वजार्थं जना: किं कुर्वन्ति ?
उत्तर - राष्ट्रध्वजार्थं कवय: प्रतिभां समर्पयन्ति, वीरा: तस्य आदरार्थं प्राणानपि त्यजन्ति । सर्वे जना: तस्य मानरक्षणार्थं प्रयतन्ते ।
३) कवे: किं कामनास्ति ?
उत्तर - कवि: कामयते यत् तस्य मन: राष्ट्रध्वजे रमताम्, सत्यं शिवं च लब्धुं प्रयतताम् । इह जगति बन्धुभावं, जयं च लभताम् ।
संधी सोडवा -
उच्चैर्विराजमानम् = उच्चै: + विराजमानम्
*शशिकिरणधवलवर्णो विमलं = शशिकिरणधवलवर्ण: + विमलं
यशो वितनुते = यश: + वितनुते
कवयस्तव = कवय: + तव
वीरास्तवादरार्थं = वीरा: + तव + आदरार्थं
प्राणानपि = प्राणान् + अपि
मनो मे = मन: + मे
जगतीह = जगति + इह
No comments:
Post a Comment