पाठ ९७ वा - चित्रकारस्य चातुर्यम्

पाठ ९७ वा - चित्रकारस्य चातुर्यम्

कश्चित् खलो नृपो वामेन नेत्रेण काण आसीत् । अर्जुनो नाम तस्य कोऽपि चित्रकार: । अथैकदा नृपस्तं परीक्षितुमवदत् - “भद्र, त्वं मम सन्तोषकरं चित्रमालिख । अन्यथा त्वां दण्डयेयमि’ ति । चित्रकारोऽवदत् - ’“देव, तव सन्तोषकरं चित्रमालिखितुं प्रयतेय” इति । किन्तु स मनस्यन्त्यन्तमखिद्यत अचिन्तयच्च, ‘क: खलु सर्वान् जनान् सन्तोषयितुं समर्थ: ?

क्वचिद्रुष्ट: क्वचित्तुष्ट: रुष्टस्तुष्ट: क्षणे क्षणे ।

अव्यवस्तितचित्तस्य प्रसादोऽपि भयङ्कर: ॥ इति

अर्थ - जो कधी रुष्ट असतो तर कधी तुष्ट असतो. क्षणोक्षणी  रुष्ट व तुष्ट होणार्‍या मन अव्यवस्थित (चंचल) असलेल्या मनुष्याची कृपा सुद्धा भयंकर असते. 

अर्जुनोऽचिन्तयत्, “यद्यहमस्य वास्तवं चित्रं लिखेयं तर्हि चित्रे स्वनयनं काणं दृष्ट्वाऽयं क्रुध्येत् । यदि च चित्रेऽस्य नयनं काणं न लिखेयं तर्हि तत् वास्तवं चित्रं न भवेत् । तेन सर्वे जना मां निन्देयु: । किं कुर्याम् ? इतो व्याघ्र इतस्तटी ।’ इति ।

एवं चिन्ताकुल: स: किंचनारण्यं आगच्छत् । तत्र स: एकं व्याधं व्यलोकयत् । स: कंचन खगं हन्तुं वामनेत्रं निमील्य शरासनं समाकृष्यातिष्ठत् । तं व्याधं तथा विलोक्य मुदित: स: चित्रकारोऽचिन्तयत् - ‘यद्यहं चित्रे नृपतिं मृगयायां रतो लिखेयं तर्हि नृपस्य कोपो न भवेत्, जनस्यापवादोऽपि न स्यात्’ इति ।

तत: स तादृशं चित्रं विरचय्य नृपमदर्शयत् । तत् चित्रं दृष्ट्वाऽतिविस्मितो राजा चित्रकाराय च सत्कारपूर्वकं विपुलं धनमयच्छत् । सर्वेऽपि विस्मिता जनास्तदानीमवदन् ‘अहो चित्रकारस्य चातुर्यम्’ इति । 

संधी सोडवा - 

१) खलो नृपो

२) काण आसीत् 

३) अर्जुनो नाम 

४) कोऽपि 

५) अथैकदा 

६) नृपस्तं 

७) परीक्षितुमवदत् 

८) चित्रमालिख 

९) दण्डयेयमिति 

१०) चित्रकारोऽवदत् 

११) चित्रमालिखितुं 

१२) स मनस्यन्त्यन्तमखिद्यत 

१३) अचिन्तयच्च

१४) क्वचिद्रुष्ट: 

१५) क्वचित्तुष्ट: 

१६) रुष्टस्तुष्ट: 

१७) प्रसादोऽपि 

१८) अर्जुनोऽचिन्तयत्

१९) यद्यहमस्य 

२०) दृष्ट्वाऽयं 

संधी करा. 

१) चित्रे + अस्य 

२) इत: + व्याघ्र:

३) इत: + तटी  

४) व्याघ्र: + इत:

५) समाकृष्य + अतिष्ठत् 

६) चित्रकार: + अचिन्तयत् 

७) यदि + अहं 

८) कोप: + न 

९) जनस्य + अपवाद:

१०)तिविस्मितो् + राजा 

११) जना: + तदानीम्

१२) अपवाद: + अपि

उत्तरे

संधी सोडवा - 

१) खलो नृपो = खल: + नृप:

२) काण आसीत् = काण: + आसीत्

३) अर्जुनो नाम = अर्जुन: + नाम

४) कोऽपि = क: + अपि

५) अथैकदा = अथ + एकदा

६) नृपस्तं = नृप: + तम्

७) परीक्षितुमवदत् = परिक्षितुम् + अवदत्

८) चित्रमालिख = चित्रम् + आलिख

९) दण्डयेयमिति = दण्डयेयम् + इति

१०) चित्रकारोऽवदत् = चित्रकार: + अवदत्

११) चित्रमालिखितुं = चित्रम् + आलिखितुम्

१२) स मनस्यन्त्यन्तमखिद्यत = स: + मनसि + अत्यन्तम् + अखिद्यत

१३) अचिन्तयच्च = अचिन्तयत् + च

१४) क्वचिद्रुष्ट: = क्वचित् + रुष्ट:

१५) क्वचित्तुष्ट: = क्वचित् + तुष्ट:

१६) रुष्टस्तुष्ट: = रुष्ट + तुष्ट:

१७) प्रसादोऽपि = प्रसाद: + अपि

१८) अर्जुनोऽचिन्तयत् = अर्जुन: + अचिन्तयत्

१९) यद्यहमस्य = अदि + अहम् + अस्य

२०) दृष्ट्वाऽयं = दृष्ट्वा + अयम्

संधी करा. 

१) चित्रे + अस्य = चित्रेऽस्य

२) इत: + व्याघ्र: = इतो व्याघ्र:

३) इत: + तटी  = इतस्तटी

४) व्याघ्र: + इत: = व्याघ्र इत:

५) समाकृष्य + अतिष्ठत्  = समाकृष्य़ातिष्ठत्

६) चित्रकार: + अचिन्तयत् = चित्रकारोऽचिन्तयत्

७) यदि + अहं = अद्यहम्

८) कोप: + न = कोपो न

९) जनस्य + अपवाद: = जनस्यापवाद:

१०) अतिविस्मित: + राजा = अतिविस्मितो राजा

११) जना: + तदानीम् = जना तदानीम्

१२) अपवाद: + अपि = अपवादोऽपि

" पाठ ९७ वा - चित्रकारस्य चातुर्यम् " या Audio साठी खाली क्लिक् करा : 

[ Right click to 'save audio as' for downloading Audio ]