पाठ ९० वा - परस्मैपदी विध्यर्थ
आज्ञा, उपदेश, अपेक्षा, इच्छा, योग्यता, शक्यता, संभव वगैरे वेगवेगळे अर्थ व्यक्त करण्यासाठी विध्यर्थाचा वापर केला जातो. संस्कृतमधे कधी कधी विध्यर्थाचा उपयोग भविष्यकाळासारखाही करतात.
परस्मैपदी विद्यर्थाचे प्रत्यय
इयम् इव इम प्रथम पुरुष
इ: इतम् इत द्वितीय पुरुष
इत् इताम् इयु: तृतीय पुरुष
नन्द् (१ प. प.) = आनंदित होणे
नन्देयम् नन्देव नन्देम प्रथम पुरुष
नन्दे: नन्देतम् नन्देत द्वितीय पुरुष
नन्देत् नन्देताम् नन्देयु: तृतीय पुरुष
सिध् (४ प. प.) = सिद्धीस जाणे
सिध्येयम् सिध्येव सिध्येम प्रथम पुरुष
सिध्ये: सिध्येतम् सिध्येत द्वितीय पुरुष
सिध्येत् सिध्येताम् सिध्येयु: तृतीय पुरुष
मिल् (६ प. प.)
मिलेयम् मिलेव मिलेम प्रथम पुरुष
मिले: मिलेतम् मिलेत द्वितीय पुरुष
मिलेत् मिलेताम् मिलेयु: तृतीय पुरुष
कथ् (१० उ. प.) = सांगणे
कथयेयम् कथयेव कथयेम प्रथम पुरुष
कथये: कथयेतम् कथयेत द्वितीय पुरुष
कथयेत् कथयेताम् कथयेयु: तृतीय पुरुष
स्वाध्याय -
*प्रश्न १) खालील वाक्यांचे भाषांतर करा.
१) पर्यटकांनी फिरावे.
२) प्रदीपने पूजा करावी.
३) साधूने कशाचीही इच्छा करू नये.
४) शेतकर्याने शेत नांगरावे
५) विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करावा.
६) संदीपने क्रीडांगणावर केळावे.
७) गायकांनी गीते गावीत.
८) सैनिकांनी रक्षण करावे.
९) तपस्व्याने दोषांचा त्याग करावा.
१०) होडीने नदी पार करावी.
११) भक्तांनी मंत्र जपावा.
१२) कोणाचीही निंदा करू नये.
१३) परमेश्वराने सर्वांना दीर्घायुष्य द्यावे.
१४) राजाने सिंहासन भूषवावे.
१५) नेहेमी सत्य बोलावे.
१६) सूर्याने नित्य प्रकाश द्यावा.
१७) माळ्याने माळा गुंफाव्यात.
१८) विद्यार्थ्यांनी शंका विचाराव्यात.
१९) आम्ही यश मिळवावे.
२०) तुम्ही सर्वांनी चित्र पहावे.
प्रश्न २) खाली वाक्यांचे विध्यर्थात रूपांतर करा.
१) धनं लब्धुं स: परदेशं गच्छति ।
२) देवं नन्तुं सुभद्रा देवालयं गच्छति ।
३) भाषितुं स: मुखम् उद्घाटयति ।
४) स्नानं कर्तुं दुर्वासऋषि: सरोवरं प्रति गच्छति ।
५) शत्रुं जित्वा नृप: वदति ।
६) नृपं दृष्ट्वा साधु: भाषते ।
७) कार्यं कृत्वा स: प्रत्यागच्छति ।
८) हरि: जलं पीत्वा तृप्यति ।
९) स: उपायम् अचिन्तयत् ।
१०) कुम्भकार: नृपं प्रति अगच्छत्
११) सेवक: वार्ताम् अकथयत् ।
१२) सेवक: कूपम् अखनत् ।
१३) नृप: ब्राह्मणेभ्य: धनम् अयच्छत् ।
१४) देव: कर्णम् अरक्षत् ।
१५) शांभवी कविता: अपठत् ।
परस्मैपदी विध्यर्थ उत्तरे
*प्रश्न १) खालील वाक्यांचे भाषांतर करा.
१) पर्यटकांनी फिरावे.
उत्तर - पर्यटका: भ्रमेयु: ।
२) प्रदीपने पूजा करावी.
उत्तर - प्रदीप: अर्चेत् ।
३) साधूने कशाचीही इच्छा करू नये.
उत्तर - साधु: किमपि न इच्छेत् ।
४) शेतकर्याने शेत नांगरावे.
उत्तर - कृषीवल: क्षेत्रं कृषेत् ।
५) विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करावा.
उत्तर - छात्रा: पठेयु: ।
६) संदीपने क्रीडांगणावर खेळावे.
उत्तर - सन्दीप: क्रीडाङ्गणे क्रीडेत् ।
७) गायकांनी गीते गावीत.
उत्तर - गायका: गीतानि गायेयु: ।
८) सैनिकांनी रक्षण करावे.
उत्तर - सैनिका: रक्षेयु: ।
९) तपस्व्याने दोषांचा त्याग करावा.
उत्तर - तपस्वी दोषान् त्यजेत् ।
१०) होडीने नदी पार करावी.
उत्तर - नौकया नदीं तरेत् ।
११) भक्तांनी मंत्र जपावा.
उत्तर - भक्ता: मन्त्रं जपेयु: ।
१२) कोणाचीही निंदा करू नये.
उत्तर - कमपि ना निन्देत् ।
१३) परमेश्वराने सर्वांना दीर्घायुष्य द्यावे.
उत्तर - ईश्वर: सर्वेभ्य: दीर्घायुष्यं यच्छेत् ।
१४) राजाने सिंहासन भूषवावे.
उत्तर - नृप: सिंहासनं भूषयेत् ।
१५) नेहेमी सत्य बोलावे.
उत्तर - सर्वदा सत्यं वदेत् ।
१६) सूर्याने नित्य प्रकाश द्यावा.
उत्तर - सूर्यं नित्यं प्रकाशं यच्छेत् ।
१७) माळ्याने माळा गुंफाव्यात.
उत्तर - मालाकार: माला: गुम्फेत् ।
१८) विद्यार्थ्यांनी शंका विचाराव्यात.
उत्तर - छात्रा: शङ्का: पृच्छेयु: ।
१९) आम्ही यश मिळवावे.
उत्तर - वयं यश: अधिगच्छेम ।
२०) तुम्ही सर्वांनी चित्र पहावे.
उत्तर - यूयं चित्रं पश्येत ।
प्रश्न २) खाली वाक्यांचे विध्यर्थात रूपांतर करा.
१) धनं लब्धुं स: परदेशं गच्छति ।
उत्तर - धनं लब्धुं स: परदेशं गच्छेत् ।
२) देवं नन्तुं सुभद्रा देवालयं गच्छति ।
उत्तर - देवं नन्तुं सुभद्रा देवालयं गच्छेत् ।
३) भाषितुं स: मुखम् उद्घाटयति ।
उत्तर - भाषितुं स: मुखम् उद्घाटयेत् ।
४) स्नानं कर्तुं दुर्वासऋषि: सरोवरं प्रति गच्छति ।
उत्तर - स्नानं कर्तुं दुर्वासऋषि: सरोवरं प्रति गच्छेत् ।
५) शत्रुं जित्वा नृप: वदति ।
उत्तर - शत्रुं जित्वा नृप: वदेत् ।
६) नृपं दृष्ट्वा साधु: भणति ।
उत्तर - नृपं दृष्ट्वा साधु: भणेत् ।
७) कार्यं कृत्वा स: प्रत्यागच्छति ।
उत्तर - कार्यं कृत्वा स: प्रत्यागच्छेत् ।
८) हरि: जलं पीत्वा तृप्यति ।
उत्तर - हरि: जलं पीत्वा तृप्येत् ।
९) स: उपायम् अचिन्तयत् ।
उत्तर - स: उपायम् चिन्तयेत् ।
१०) कुम्भकार: नृपं प्रति अगच्छत्
उत्तर - कुम्भकार: नृपं प्रति गच्छेत् ।
११) सेवक: वार्ताम् अकथयत् ।
उत्तर - सेवक: वार्ताम् कथयेत् ।
१२) सेवक: कूपम् अखनत् ।
उत्तर - सेवक: कूपम् खनेत् ।
१३) नृप: ब्राह्मणेभ्य: धनम् अयच्छत् ।
उत्तर - नृप: ब्राह्मणेभ्य: धनम् यच्छेत् ।
१४) देव: कर्णम् अरक्षत् ।
उत्तर - देव: कर्णम् रक्षेत् ।
१५) शांभवी कविता: अपठत् ।
उत्तर - शाम्भवी कविता: पठेत् ।
No comments:
Post a Comment