पाठ ३६ सुभाषिते

संस्कृत मधे शुभकामना

नमस्ते = प्रणाम
शुभकामनाः / मङ्गलकामना: = शुभकामना
मम शुभकामनाः = माझ्या शुभकामना

अनुगृहीतोऽस्मि। = आपला आभारी आहे. (पुंल्लिङ्ग )

अनुगृहीताऽस्मि।= आपली आभारी आहे (स्त्रीलिङ्ग )

उपकृतोऽस्मि।= आपला आभारी आहे. (पुल्लिंग )

उपकृताऽस्मि। = आपली आभारी आहे (स्त्रीलिङ्ग )

धन्योऽस्मि। = आपला आभारी आहे (पुंल्लिङ्ग )

धन्याऽस्मि। = आपली आभारी आहे (स्त्रीलिङ्ग)

मुदितोऽस्मि।= मला आनंद झाला. (पुंल्लिङ्ग)

मुदिताऽस्मि। = मला आनंद झाला. (स्त्रीलिङ्ग)

अभिनन्दनम्। = अभिनंदन

जन्मदिवसस्य हार्दिक्यः शुभकामनाः।
= जन्मदिवसाच्या हार्दिक शुभेच्छा

जन्मदिवसस्य कोटिश: शुभकामना:।
= जन्मदिवसाच्या कोटी कोटी शुभेच्छा

जन्मदिवसस्य अनेकश: शुभकामना:।
= जन्मदिवसाच्या अनेक शुभेच्छा

जन्मदिवसस्य अभिनन्दनानि।
= वाढदिवसाबद्दल अभिनंदन
.
त्वं जीव शतं वर्धमान: = शंभर वर्षांचे आयुष्य लाभो. (पुंल्लिङ्ग)
जीवेत शरद: शतम् ।

त्वं शतं जीव शरदः वर्धमाना। = शंभर वर्षांचे आयुष्य लाभो. (स्त्रीलिङ्ग)

पुत्रप्राप्त्यर्थं हार्दिकानि अभिनन्दनानि।
= पुत्र प्राप्ति झाल्याबद्दल अभिनंदन ।

पुत्रस्य जन्मनः हार्दिकानि अभिनन्दनानि।
= पुत्राच्या जन्माबद्दल  हार्दिक अभिनंदन.

पुत्रीप्राप्त्यर्थं हार्दिकानि अभिनन्दनानि।
= मुलीच्या जन्माबद्दल  हार्दिक अभिनंदन.

पुत्र्या: जन्मन: हार्दिकानि अभिनन्दनानि।
= पुत्री के जन्म की हार्दिक बधाईयाँ।

शुभविवाहार्थम् अभिनन्दनानि।
= शुभ विवाह बद्दल अभिनंदन
.
विवाहस्य वर्धापनदिनस्य अभिनन्दनानि।
= लग्नाच्या वाढदिवसाच्या शुभेच्छा.

यशसा वर्धते भवान् ।
= आपल्याला मिळालेल्या यशाबद्दल अभिनंदन

पदोन्नत्यर्थं शुभकामनाः / अभिनन्दनानि।
= बढती मिळाल्याबद्दल अभिनंदन

समारोहस्य कृते हार्दाः शुभाशयाः।
= समारंभासाठी हार्दिक शुभाकामना

युवयोः वैवाहिकजीवनं सर्वदा शुभम् भवतु।
= आपले वैवाहिक जीवन मंगलदायक होवो.

नवदम्पत्योः वैवाहिकजीवनं सुखमयं भवतु।
= नवदम्पति चे वैवाहिक जीवन सुखमय होवो.

शिवास्ते पन्थानः सन्तु । = आपला प्रवास सुखकर होवो.

शीघ्रमेव स्वस्थः भवतु = आपण लवकर बरे व्हा.

१) गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुर्गुरुर्देवो महेश्वर: । गुरु: साक्षात्परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नम: ॥५२-३॥

संधिविग्रह - गुरु: ब्रह्मा गुरु: विष्णु: गुरु: देव: महेश्वर: गुरु: साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नम: ।

अर्थ - गुरूच ब्रह्मदेव आहे, गुरूच विष्णू आहे व गुरूच शंकर आहे. गुरूच साक्षात परब्रह्म आहे अशा गुरूंना नमस्कार असो.

२) या देवी सर्वभूतेषु बुद्धिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमोनम: ॥७६-११॥

संधिविग्रह - नम: तस्यै

अर्थ - जी देवी सर्व प्राणिमात्रांमधे बु्द्धीरूपाने राहिली आहे तिला त्रिवार नमस्कार असो.

३) चन्द्राननार्धदेहाय चन्द्रांशुसितमूर्तये । चन्द्रार्कानलनेत्राय चन्द्रार्धशिरसे नम: ॥७७-३॥

अर्थ - चंद्रासारखे मुख असणारी पार्वती ही ज्याचे अर्धे अंग आहे, चंद्राच्या किरणांप्रमाणे ज्याचे शरीर श्वेत वर्णाचे आहे, चंद्र, सूर्य व अग्नी यांच्या प्रमाणे ज्याचे तेजस्वी नेत्र आहेत व ज्याने अर्धा चंद्र डोक्यावर धारण केला आहे, अशा त्या शंकराला नमस्कार असो.

४) अपारे काव्यसंसारे कविरेक: प्रजापति: । यथास्मै रोचते विश्वं तथा वै परिवर्तते ॥११-१७॥

संधिविग्रह - कवि एक:, यथा अस्मै

अर्थ - अथांग अशा या काव्यरूपी विश्वामधे कवी हाच ब्रह्मदेव आहे. (कारण) त्याला हे काव्यविश्व जसे आवडते तसे ते तो बदलतो.

५) दारिद्र्यान्मराणाद्वा मरणं मे रोचते न दारिद्र्यम् । अल्प्क्लेशमरणं दारिद्र्यमनन्तकं दु:खम् ॥१५-५॥

अर्थ - दारिद्र्य व मरण यांच्यामधे मला मरण आवडते, दारिद्र्य नाही. कारण मरणामधे थोडेच क्लेश असतात तर दारिद्र्यात दु:ख अनंत असते.

६) अपि स्वर्णमयी लङ्का न मे लक्ष्मण रोचते । जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी ॥५७-१॥

संधिविग्रह - जन्मभूमि: च

अन्वय - हे लक्ष्मण, स्वर्णमयी अपि लङ्का मे न रोचते । जननी जन्मभूमि: च स्वर्गादपि गरीयसी ।

अर्थ - हे लक्ष्मणा लंका सोन्याची असली तरी ती मला आवडत नाही. आई आणि जन्मभूमी स्वर्गापेक्षाही श्रेष्ठ आहे.

७) अद्यापि दुर्निवारं स्तुतिकन्या वहति कौमारम् । सद्भ्यो न रोचते साऽसन्तोऽप्यस्यै न रोचन्ते ॥५-१६॥

संधिविग्रह - अद्यापि दुर्निवारं स्तुतिकन्या वहति कौमारम् ।
सद्भ्य: न रोचते सा असन्त: अपि अस्यै न रोचन्ते

अन्वय -  स्तुतिकन्या अद्यापि दुर्निवारं कौमारम् वहति ।
(यत:) सद्भ्य: सा न रोचते, असन्त: अपि अस्यै न रोचन्ते

अर्थ - स्तुतीरूपी कन्या अजूनही निवारण करण्यास कठिण असे तारुण्य वहात आहे. (अजूनही ती कुमारिकाच आहे.) कारण संतांना ती आवडत नाही व तिला दुर्जन आवडत नाहीत. 

 

 

 

span style="color: blue;"> " सुभाषिते " या Audio साठी खाली क्लिक् करा : 

[ Right click to 'save audio as' for downloading Audio ]

  

पाठ ३५ (चतुर्थी विभक्ती भाग २)

काही अव्ययांना सुद्धा चतुर्थी विभक्तीची अपेक्षा असते.
नम: = नमस्कार असो = श्रीगणेशाय नम: ।
स्वस्ति = कल्याण असो = नृपाय स्वस्ति ।
स्वाहा = अर्पण असो = अग्नये स्वाहा ।
स्वधा = अर्पण असो = पितृभ्य: स्वधा ।
अलम् = पुरेसा आहे = राम: रावणाय अलम् ।

आता एक पाठ पाहूया.
        शारदा
हे शारदे, तुभ्यं नम: । तव मुखं पूर्णचन्द्रमिव । मुक्ताहार: इव त्वं गौरवर्णा । तव एकस्मिन् हस्ते शोभना वीणा शोभते एकस्मिन् हस्ते पुस्तकं विराजते । श्वेतं पद्मं तव आसनम् । मयूर: तव वाहनम् । तस्य पृष्ठे त्वं उपविशसि । 

त्वं विद्याया: देवता । त्वं ज्ञानदायिनी खलु । त्वं सर्वेषां जाड्यम् अपहरसि । त्वं सर्वेभ्य: ज्ञानं यच्छसि ।
अत: अहं विद्यारम्भे त्वां नमामि । तव प्रसादेन मनुष्य: पाण्डित्यं लभते । तव प्रसादेन कवि: काव्यमपि करोति । त्वं सर्वेषु प्राणिमात्रेषु बुद्धिरूपेण वससि । ब्रह्मदेव: विष्णु: शङ्कर: अपि त्वां नमन्ति । अहमपि त्वां शरणम् आगच्छामि । हे शारदे, मह्यं विद्यां यच्छ । मम अज्ञान हर ।

प्रश्न १) उत्तराणि लिखत -
प्रश्न १) शारदाया: मुखम् कीदृशम् ?
प्रश्न २) शारदाया: हस्ते किं शोभते ?
प्रश्न ३) शारदाया: किं आसनम् ?
प्रश्न ४) मयूर: कस्य वाहनम् ?
प्रश्न ५) का विद्याया: देवता ?
प्रश्न ६) शारदा किं किं करोति ?
प्रश्न ७) मनुश्ःय: कदा पाण्डित्यं लभते ?
प्रश्न ८) शारदा सर्वप्राणिमात्रेषु केन रूपेण वसति ?*
प्रश्न ९) शारदां के के नमन्ति ?
प्रश्न १०) लेखक: शारदां किं वदति ?


प्रश्न २ रा अ गटातील नामे व ब गटातील विशेषणे यांच्या जोड्या लावा.
अ गट - छात्रा:, वानर:,  वनानि, मार्गा:, मयूर:, चरणौ, नृत्यम्, गरुडा:, मेघ:, खड्गम्

ब गट - नयनमनोहरम्, तीक्ष्णम्, खगा:, दीर्घा:, पुष्कला:, राष्ट्रखग:, असुन्दरौ, विशालानि, चपल:, कृष्ण: 

 

 ३५ वा पाठ उत्तरे.

शारदा भाषांतर

    हे शारदे, तुला नमस्कार असो. तुझं मुख पूर्ण चंद्राप्रमाणे आहे. मोत्यांच्या माळेप्रमाणे तुझा रंग गौर आहे. तुझ्या एका हातात वीणा शोभते तर एका हातात पुस्तक शोभते. श्वेत रंगाचे कमळ तुझे आसन आहे. मोर तुझे वाहन आहे. त्याच्या पाठीवर तू बसतेस. हंस सुद्धा तुझे वाहन आहे. म्हणून लोक तुला हंसवाहिनी असे म्हणतात.

    तू विद्येची देवता आहेस. तू खरोखरच ज्ञान देणारी आहेस. तू सर्वांच्या बुद्धीचे मांद्य घालवतेस. तू सर्वांना ज्ञान देतेस.
    
    म्हणून विद्येच्या आरंभी मी तुला नमन करतो. तुझ्या कृपेमुळे मनुष्य पांडित्य प्राप्त करतो. तुझ्या कृपेमुळे कवी काव्य सुद्धा करतो. तू सर्वच प्राणिमात्रंमधे बुद्धीच्या रूपाने रहात आहेस. ब्रह्मदेव, शंकर, विष्णू सुद्धा तुला नमन करतात. मी सुद्धा तुला शरण आलो आहे., हे शारदे, मला विद्या दे. माझे अज्ञान नाहीसे कर.



प्रश्न १) उत्तराणि लिखत -
प्रश्न १) शारदाया: मुखम् कीदृशम् ?
शारदाया: मुखं पूर्णचन्द्रमिव ।

प्रश्न २) शारदाया: हस्ते किं शोभते ?
शारदाया: एकस्मिन् हस्ते शोभना वीणा शोभते एकस्मिन् हस्ते पुस्तकं विराजते ।

प्रश्न ३) शारदाया: किं आसनम् ?
श्वेतं पद्मं शारदाया: आसनम् ।

प्रश्न ४) मयूर: कस्य वाहनम् ?
मयूर: शारदाया: वाहनम् ।

प्रश्न ५) का विद्याया: देवता ?
शारदा विद्याया: देवता ।

प्रश्न ६) शारदा किं किं करोति ?
शारदा सर्वेभ्य: ज्ञानं यच्छति, सर्वेषां जाड्यं अपहरति ।

प्रश्न ७) मनुष्य: कदा पाण्डित्यं लभते ?
शारदाया: प्रसादेव मनुष्य: पाण्डित्यं लभते ।

प्रश्न ८) शारदा सर्वप्राणिमात्रेषु केन रूपेण वसति ?*
शारदा सर्वेषु प्राणिमात्रेषु बुद्धिरूपेण वससि ।

प्रश्न ९) शारदां के के नमन्ति ?
ब्रह्मदेव: विष्णु: शङ्कर: अपि शारदां नमन्ति ।

प्रश्न १०) लेखक: शारदां किं वदति ?
 लेखक: शारदां वदति, “हे शारदे, मह्यं विद्यां यच्छ । मम अज्ञान हर ।”

प्रश्न २ रा अ गटातील नामे व ब गटातील विशेषणे यांच्या जोड्या लावा.
अ गट - छात्रा:, वानर:,  वनानि, मार्गा:, मयूर:, चरणौ, नृत्यम्, गरुडा:, मेघ:, खड्गम्

ब गट - नयनमनोहरम्, तीक्ष्णम्, खगा:, दीर्घा:, पुष्कला:, राष्ट्रखग:, असुन्दरौ, विशालानि, चपल:, कृष्ण:

छात्रा: - पुष्कला:
वानर: -  चपल:
वनानि - विशालानि
मार्गा:  - दीर्घा:
मयूर: - राष्ट्रखग:
चरणौ - असुन्दरौ
नृत्यम् - नयनमनोहरम्
गरुडा: - पुष्कला:
मेघ: - चपल:
खड्गम् - तीक्ष्णम् 

 

span style="color: blue;"> " चतुर्थी विभक्ती भाग २ " या Audio साठी खाली क्लिक् करा : 

[ Right click to 'save audio as' for downloading Audio ]