पाठ १२) सुभाषित पाठ १
आज आपला पहिला सुभाषितांचा तास. सुरवातीला दोन दोनच सोपी सुभाषिते सांगणार आहे. सदस्यांची मागणी असेल तर सुभाषितांची संख्या वाढवता येईल. हे सर्व केवळ आपण आपल्या आनंदासाठी शिकतोय. ह्या सुभाषितांवर गृहपाठ असणार नाही. संस्कृत भाषेचे चलन कळावे म्हणून सुभाषिते घेत आहे. सुभाषित हे संस्कृतभाषेचे वैशिष्ट्य आहे. ही सर्व साहित्याट विखुरलेली आहेत. त्यामुळे मी देत असलेले सुभाषित नेमक्या कोणत्या ग्रंथातील आहे हे सांगणे कठिण आहे. रामायण, महाभारत, पंचतंत्र हितोपदेश, सुभाषितशतके, पुराणे, नाटके असे असंख्य सुभाषितांचे स्रोत आहेत. तेव्हा आपण सुभाषितांचे सौंदर्य अनुभवूया.
काल आपण पाहिलं होतं की संस्कृतमधे आहे किंवा असणे हे सुभाषित वापरलेच पाहिजे असे नाही. ते न वापरताही पूर्ण अर्थ व्यक्त होतो. आज आपण अशी काही सुभाषिते पाहू की ज्यात क्रियापदच नाही.
१) यथा देशस्तथा भाषा यथा राजा तथा प्रजा । यथा भूमिस्तथा तोयं यथा बीजं तथाङ्कुर: ॥७४-८॥
संधिविग्रह - यथा देश: तथा भाषा यथा राजा तथा प्रजा । यथा भूमि: तथा तोयं यथा बीजं तथा अङ्कुर: ॥
अन्वय - यथा देश: तथा भाषा । यथा राजा तथा प्रजा । यथा भूमि: तथा तोयं । यथा बीजं तथा अङ्कुर: ॥
अर्थ - जसा देश तशी भाषा, जसा राजा तशी प्रजा, जशी जमीन तसे पाणी व जसे बी तसा अंकुर असतो.
२) पक्षिणां बलं आकाशं बालानां रोदनं बलम् । दुर्बलस्य बलं राजा मत्स्यानामुदकं बलम् ॥७४-१८॥
संधिविग्रह - पक्षिणां बलं आकाशं बालानां रोदनं बलम् । दुर्बलस्य बलं राजा मत्स्यानाम् उदकं बलम् ॥
अन्वय - आकाशं पक्षिणां बलं । रोदनं बालानां बलम् । राजा दुर्बलस्य बलं उदकं मत्स्यानाम् बलम् ।
अर्थ - पक्ष्यांचे बळ आकाशात असते. मुलांचे बळ रडण्यात असते. राजा हा दुर्बळांचे बळ आहे तर माशांचे पाणी हे बळ आहे.
स्वाध्याय १२
प्रश्न १ला - वरील १५ वाक्यांचे मराठीत भाषांतर लिहा.
*प्रश्न २ रा खालील सुभाषितातील क्रियापदे ओळखा
तृणं खादति केदारे जलं पिबति पल्वले । दुग्धं यच्छति लोकेभ्यो धेनुर्नो जननी प्रिया ॥
मक्षिका व्रणमिच्छन्ति धनमिच्छन्ति पार्थिवा: । नीचा: कलहमिच्छन्ति वादमिच्छन्ति गर्विता: ॥
आज आपला पहिला सुभाषितांचा तास. सुरवातीला दोन दोनच सोपी सुभाषिते सांगणार आहे. सदस्यांची मागणी असेल तर सुभाषितांची संख्या वाढवता येईल. हे सर्व केवळ आपण आपल्या आनंदासाठी शिकतोय. ह्या सुभाषितांवर गृहपाठ असणार नाही. संस्कृत भाषेचे चलन कळावे म्हणून सुभाषिते घेत आहे. सुभाषित हे संस्कृतभाषेचे वैशिष्ट्य आहे. ही सर्व साहित्याट विखुरलेली आहेत. त्यामुळे मी देत असलेले सुभाषित नेमक्या कोणत्या ग्रंथातील आहे हे सांगणे कठिण आहे. रामायण, महाभारत, पंचतंत्र हितोपदेश, सुभाषितशतके, पुराणे, नाटके असे असंख्य सुभाषितांचे स्रोत आहेत. तेव्हा आपण सुभाषितांचे सौंदर्य अनुभवूया.
काल आपण पाहिलं होतं की संस्कृतमधे आहे किंवा असणे हे सुभाषित वापरलेच पाहिजे असे नाही. ते न वापरताही पूर्ण अर्थ व्यक्त होतो. आज आपण अशी काही सुभाषिते पाहू की ज्यात क्रियापदच नाही.
१) यथा देशस्तथा भाषा यथा राजा तथा प्रजा । यथा भूमिस्तथा तोयं यथा बीजं तथाङ्कुर: ॥७४-८॥
संधिविग्रह - यथा देश: तथा भाषा यथा राजा तथा प्रजा । यथा भूमि: तथा तोयं यथा बीजं तथा अङ्कुर: ॥
अन्वय - यथा देश: तथा भाषा । यथा राजा तथा प्रजा । यथा भूमि: तथा तोयं । यथा बीजं तथा अङ्कुर: ॥
अर्थ - जसा देश तशी भाषा, जसा राजा तशी प्रजा, जशी जमीन तसे पाणी व जसे बी तसा अंकुर असतो.
२) पक्षिणां बलं आकाशं बालानां रोदनं बलम् । दुर्बलस्य बलं राजा मत्स्यानामुदकं बलम् ॥७४-१८॥
संधिविग्रह - पक्षिणां बलं आकाशं बालानां रोदनं बलम् । दुर्बलस्य बलं राजा मत्स्यानाम् उदकं बलम् ॥
अन्वय - आकाशं पक्षिणां बलं । रोदनं बालानां बलम् । राजा दुर्बलस्य बलं उदकं मत्स्यानाम् बलम् ।
अर्थ - पक्ष्यांचे बळ आकाशात असते. मुलांचे बळ रडण्यात असते. राजा हा दुर्बळांचे बळ आहे तर माशांचे पाणी हे बळ आहे.
स्वाध्याय १२
प्रश्न १ला - वरील १५ वाक्यांचे मराठीत भाषांतर लिहा.
*प्रश्न २ रा खालील सुभाषितातील क्रियापदे ओळखा
तृणं खादति केदारे जलं पिबति पल्वले । दुग्धं यच्छति लोकेभ्यो धेनुर्नो जननी प्रिया ॥
मक्षिका व्रणमिच्छन्ति धनमिच्छन्ति पार्थिवा: । नीचा: कलहमिच्छन्ति वादमिच्छन्ति गर्विता: ॥
"पाठ १२) सुभाषित पाठ १ " या Audio साठी खाली क्लिक् करा :
[ Right click to 'save audio as' for downloading Audio ]
No comments:
Post a Comment