नमस्कार
आज आपण सुभाषितांचा पाठ घेणार आहोत. आपण कर्ता व कर्म यांची वाक्यात योजना कशी करायची ते पाहिले. कर्त्याची प्रथमा विभक्ती व कर्माची द्वितीया विभाक्ती योजावयाची. आणि क्रियापद कर्त्याच्या पुरुष व वचनाप्रमाणे ठेवायचे. आता आपण त्या धर्तीचे सुभाषित पाहूया.
१) अधमा धनमिच्छन्ति धनं मानं च मध्यमा: । उत्तमा मानमिच्छन्ति मानो हि महतां धनम् ॥
संधिविग्रह - अधमा: धनम् इच्छन्ति धनं मानं च मध्यमा: । उत्तमा: मानम् इच्छन्ति मान: हि महतां धनम् ॥
अन्वय - अधमा: धनम् इच्छन्ति । मध्यमा: धनं मानं च (इच्छन्ति) । उत्तमा: मानम् इच्छन्ति । हि मान: महतां धनम् ॥
अर्थ - कनिष्ठ लोक धन इच्छितात, मध्यम लोक हे धन व मान इच्छितात. उत्तम लोक हे मान इच्छितात. कारण मान हेच मोठ्या लोकांचे धन असते.
२) वयोवृद्धास्तपोवृद्धा ज्ञानवृद्धाश्च ये परे ।
ते सर्वे धनवृद्धस्य द्वारि तिष्ठन्ति किङ्करा: ॥
संधिविग्रह - वयोवृद्धा: तपोवृद्धा: ज्ञानवृद्धा: च ये परे । ते सर्वे धनवृद्धस्य द्वारि तिष्ठन्ति किङ्करा: ॥
अन्वय - ये वयोवृद्धा: तपोवृद्धा: परे च ज्ञानवृद्धा: (सन्ति) । ते सर्वे धनवृद्धस्य द्वारि किङ्करा: (इव) तिष्ठन्ति ।
अर्थ - जे वयाने मोठे, तपश्चर्येने मोठे आणि दुसरे जे ज्ञानाने मोठे असे लोक असतात ते सगळे धनाने संपन्न असलेल्या मनुष्याच्या दारात सेवकाप्रमाणे तिष्ठत असतात.
३) यस्यास्ति वित्तं स नर: कुलीन: स: पण्डित: स: श्रुतवान् गुणज्ञ: । स एव वक्ता स च दर्शनीय: सर्वे गुणा: काञ्चनमाश्रयन्ति ॥
संधिविग्रह - यस्य अस्ति वित्तं स: नर: कुलीन: स: पण्डित: स: श्रुतवान् गुणज्ञ: । स: एव वक्ता स: च दर्शनीय: सर्वे गुणा: काञ्चनम् आश्रयन्ति ॥
अन्वय - यस्य वित्तं अस्ति, स: नर: कुलीन:, स: पण्डित:, स: श्रुतवान्, गुणज्ञ:, स: एव वक्ता, स: च दर्शनीय: । सर्वे गुणा: काञ्चनम् आश्रयन्ति ॥
अर्थ - ज्याच्याजवळ धन असते तो मनुष्य घरंदाज, विद्वान, शास्त्रज्ञ, रसिक, वाक्पटु व सुंदरही (समजला जातो). कारण सर्व गुण द्रव्यावर अवलंबून असतात.
६८) अमन्त्रमक्षरं नास्ति नास्ति मूलमनौषधम् । अयोग्य: पुरुषो नास्ति योजकस्तत्र दुर्लभ: ॥७४-६८॥
संधिविग्रह - अमन्त्रम् अक्षरं न अस्ति न अस्ति मूलम् अनौषधम् । अयोग्य: पुरुष: न अस्ति योजक: तत्र दुर्लभ: ॥
अन्वय - अमन्त्रम् अक्षरं न अस्ति । अनौषधम् मूलम् न अस्ति ।
अयोग्य: पुरुष: न अस्ति । योजक: तत्र दुर्लभ: (अस्ति) ॥
अर्थ - मंत्र नसलेले असे एकही अक्षर नाही, औषध नसलेले असे एकही मूळ नाही व योग्यता नसलेला असा एकही मनुष्य नाही. योजना करणारा हाच त्या त्या बाबतीत दुर्मिळ असतो.
आज आपण सुभाषितांचा पाठ घेणार आहोत. आपण कर्ता व कर्म यांची वाक्यात योजना कशी करायची ते पाहिले. कर्त्याची प्रथमा विभक्ती व कर्माची द्वितीया विभाक्ती योजावयाची. आणि क्रियापद कर्त्याच्या पुरुष व वचनाप्रमाणे ठेवायचे. आता आपण त्या धर्तीचे सुभाषित पाहूया.
१) अधमा धनमिच्छन्ति धनं मानं च मध्यमा: । उत्तमा मानमिच्छन्ति मानो हि महतां धनम् ॥
संधिविग्रह - अधमा: धनम् इच्छन्ति धनं मानं च मध्यमा: । उत्तमा: मानम् इच्छन्ति मान: हि महतां धनम् ॥
अन्वय - अधमा: धनम् इच्छन्ति । मध्यमा: धनं मानं च (इच्छन्ति) । उत्तमा: मानम् इच्छन्ति । हि मान: महतां धनम् ॥
अर्थ - कनिष्ठ लोक धन इच्छितात, मध्यम लोक हे धन व मान इच्छितात. उत्तम लोक हे मान इच्छितात. कारण मान हेच मोठ्या लोकांचे धन असते.
२) वयोवृद्धास्तपोवृद्धा ज्ञानवृद्धाश्च ये परे ।
ते सर्वे धनवृद्धस्य द्वारि तिष्ठन्ति किङ्करा: ॥
संधिविग्रह - वयोवृद्धा: तपोवृद्धा: ज्ञानवृद्धा: च ये परे । ते सर्वे धनवृद्धस्य द्वारि तिष्ठन्ति किङ्करा: ॥
अन्वय - ये वयोवृद्धा: तपोवृद्धा: परे च ज्ञानवृद्धा: (सन्ति) । ते सर्वे धनवृद्धस्य द्वारि किङ्करा: (इव) तिष्ठन्ति ।
अर्थ - जे वयाने मोठे, तपश्चर्येने मोठे आणि दुसरे जे ज्ञानाने मोठे असे लोक असतात ते सगळे धनाने संपन्न असलेल्या मनुष्याच्या दारात सेवकाप्रमाणे तिष्ठत असतात.
३) यस्यास्ति वित्तं स नर: कुलीन: स: पण्डित: स: श्रुतवान् गुणज्ञ: । स एव वक्ता स च दर्शनीय: सर्वे गुणा: काञ्चनमाश्रयन्ति ॥
संधिविग्रह - यस्य अस्ति वित्तं स: नर: कुलीन: स: पण्डित: स: श्रुतवान् गुणज्ञ: । स: एव वक्ता स: च दर्शनीय: सर्वे गुणा: काञ्चनम् आश्रयन्ति ॥
अन्वय - यस्य वित्तं अस्ति, स: नर: कुलीन:, स: पण्डित:, स: श्रुतवान्, गुणज्ञ:, स: एव वक्ता, स: च दर्शनीय: । सर्वे गुणा: काञ्चनम् आश्रयन्ति ॥
अर्थ - ज्याच्याजवळ धन असते तो मनुष्य घरंदाज, विद्वान, शास्त्रज्ञ, रसिक, वाक्पटु व सुंदरही (समजला जातो). कारण सर्व गुण द्रव्यावर अवलंबून असतात.
६८) अमन्त्रमक्षरं नास्ति नास्ति मूलमनौषधम् । अयोग्य: पुरुषो नास्ति योजकस्तत्र दुर्लभ: ॥७४-६८॥
संधिविग्रह - अमन्त्रम् अक्षरं न अस्ति न अस्ति मूलम् अनौषधम् । अयोग्य: पुरुष: न अस्ति योजक: तत्र दुर्लभ: ॥
अन्वय - अमन्त्रम् अक्षरं न अस्ति । अनौषधम् मूलम् न अस्ति ।
अयोग्य: पुरुष: न अस्ति । योजक: तत्र दुर्लभ: (अस्ति) ॥
अर्थ - मंत्र नसलेले असे एकही अक्षर नाही, औषध नसलेले असे एकही मूळ नाही व योग्यता नसलेला असा एकही मनुष्य नाही. योजना करणारा हाच त्या त्या बाबतीत दुर्मिळ असतो.
" पाठ १७ वा सुभाषित ३ " या Audio साठी खाली क्लिक् करा :
[ Right click to 'save audio as' for downloading Audio ]
No comments:
Post a Comment