पाठ ९ वा - क्रियापद विचार भाग २

९ वा पाठ - क्रियापद विचार भाग २

आजचं स्वरचित सुभाषित आहे संस्कृतभाषेवरच रचलेलं आहे.

संस्कृतेन जगत्सर्वं सुसंस्कारैर्युतं भवेत् ।
कीर्ते: परिमलमस्या: दिक्षु सर्वासु वै किरेत् ॥

अर्थ - संस्कृतभाषेमुळे सर्व जग सुसंस्कारांनी युक्त होईल. या भाषेचा कीर्तीपरिमल सर्व दिशात पसरेल.

आपण संस्कृत भाषेमधे क्रियापदे कशी तयार करतात ते पहात आहोत. काल आपण नम् (१प.प.) = नमस्कार करणे या धातूची वर्तमान काळातील रूपे पाहिली.

त्याप्रमाणे एका धातूपासून प्रत्येक काळात प्रथम पुरुषाची तीन, द्वितीय पुरुषाची तीन व तृतीय पुरुषाची तीन अशी नऊ क्रियापदे होणार आहेत.

मराठी भाषेमधे फक्त दोनच वचने आहेत. एक वचन व बहु.वचन त्यामुळे क्रियापदाची सहाच रूपे होतात.

उदा.
मी आहे, आम्ही आहोत.
तू आहेस, तुम्ही अहात
तो आहे, ते आहेत.
कर्त्याचे वचन बदलले की क्रियापदाचे सुद्धा वचन बदलते. तसेच संस्कृतमधे असते. फक्त आणखी एक द्वि. व. जास्त असल्यामुळे आणखी तीन क्रियापदे वाढतात इतकेच.

इंग्लिशमधे सुद्धा आपण अशीच कर्त्याप्रमाणे क्रियापदे योजतो. To be
ची I am.  We are.  You are.  You are. he is.  She is.  It is. They are. पण To go  ह्याबाबतीत मात्र तृतीय पु. क्रियापदापुढे फक्त ऽ हा प्रत्यय लागतो. बाकी साध्या वर्तमान काळात सारखीच रूपे येतात.

संस्कृतभाषेबाबत आणखी एक लक्षात घेण्याजोगी गोष्ट म्हणजे मराठीमधे अथवा हिंदी भाषेमधे क्रियापदाला लिंग असते. उदा. राम खातो. सीता खाते. किंवा हिंदीमधे राम खाता है । सीता खाती है । कर्त्याचे लिंग बदलले की क्रियापदाचे लिंग बदलते. परंतु संस्कृतमधे मात्र क्रियापदाला लिंग नसते. राम: खादति । सीता खादति । कर्त्याचे लिंग बदलले म्हणून क्रियापदाचे काही लिंग बदलत नाही. इंग्लिश मधे सुद्धा क्रियापदाला लिंग नसते. She eats. He eats. म्हणजे या बाबतीत संस्कृतचे इंग्लिश भाषेशी साम्य आहे. तेव्हा लक्षात काय ठेवायचं तर संस्कृतमधे क्रियापदाला लिंग नसते.

आता पहिल्या गणातील सर्व धातूंची रूपे नम् धातूप्रमाणेच होणार आहेत. आज आपण आणखी काही क्रियापदे पाहू. सुरवातीला जे धातू आपण मराठीमधे सुद्धा त्याच अर्थाने वापरतो तेच धातू घेतले आहेत.

१) अर्च् = पूजा करणे
२) काङ्क्ष् = इच्छा करणे
३) कूज् = कूजन करणे
४) क्रीड् = खेळणे
५) खाद् = खाणे
६) खेल् = खेळणे
७) गर्ज् = गर्जना करणे
८) गुञ्ज् = गुणगुणणे
९) चर् = फिरणे
१०) चल् = चालणे
११) जप् = जप करणे
१२) तप् = तप करणे
१३) त्यज् = टाकणे
१४) दह् = जाळणे
१५) धाव् = धावणे

या सर्व धातूंची रूपे नम् धातूप्रमाणेच होणार आहेत.
एकदा ह्या सर्व धातूंची रूपे तुम्ही आपल्या मनाशी म्हणून पहा. एकदा लिहून पहा. 

स्वाध्याय ९)

काल आपण कोणत्या कर्त्यापुढे कोणते क्रियापद ठेवायचे ते पाहिले. त्या आधारे आता कर्त्यापुढे खालील क्रियापदांची योग्य रूपे लिहा. व त्या वाक्याचा अर्थ लिहा.
उदा. अहम् अर्चामि = मी पूजा करतो.

१) अहम्  ---- (अर्च्)
२) महेश: ---- (काङ्क्ष्)
३) खगा:  ---- (कूज्)
४) छात्रा: ------ (क्रीड्)
५) बालकौ ---- (खाद्)
६) वयं --- (खेल्)
७) सिंह: ----- (गर्ज्)
८) भ्रमरा: ----- (गुञ्ज्)
९) आवां ---- (चर्)
१०) अहं ----- (चल्)
११) भक्ता: --- (जप्)
१२) त्वं ---- (तप्)
१३) यूयं --- (त्यज्)
१४) आन्दोलका: --- (दह्)
१५) युवां ---- (धाव्)

 ९) स्वाध्याया ची उत्तरे१) अहम् अर्चामि । २) महेश: काङ्क्षति । ३) खगा: कूजन्ति । ४) छात्रा: क्रीडन्ति । ५) बालकौ खादत: । ६) वयं खेलाम: । ७) सिंह: गर्जति । ८) भ्रमरा: गुञ्जन्ति । ९) आवां चराम: । १०) अहं चलामि । ११) भक्ता: जपन्ति । १२) त्वं तपसि । १३) यूयं त्यजथ । १४) आन्दोलका: दहन्ति । १५) युवां धावथ: ।

"९ वा पाठ - क्रियापद विचार भाग २ " या Audio साठी खाली क्लिक् करा : 

[ Right click to 'save audio as' for downloading Audio ]