पाठ ७ वा विभक्ति विचार भाग २

काल आपण विभक्तींची ओळख करून घेतली. आज मी काही नवीन शिकवणार नाहीये. आपण तोच भाग पुन्हा थोडा पहाणार आहोत. पण प्रथम नेहेमीप्रमाणे एखाद्या सुभाषिताने सुरवात करूया.

आपण संस्कृतभाषेविषयी सुभाषित पहात आहोत. आज मी पाठाची सुरवात स्वरचित संस्कृत सुभाषिताने करणार आहे. कधीतरी बरेच दिवसापूर्वी ‘संस्कृतभाषा - ह्य: अद्य श्व:’ म्हणजे संस्कृतभाषा काल, आज आणि उद्या असा निबंध लिहिला होता तेव्हा लिहीलेले विचार आहेत.

युक्ता सङ्गणकार्थं वै या भाषा सुरभारती ।
अस्या: भासा प्रकाशेत सर्वमेतच्चराचरम् ॥

अर्थ - जी देवभाषा संस्कृतभाषा संगणकासासाठी उपयुक्त आहे, तिच्या प्रकाशाने सर्व जग प्रकाशित होईल यात संशय नाही.

संगणकाला थोडक्या शब्दात पुष्कळ माहिती पुरवणारी भाषा आवश्यक असते. त्या दृष्टीने संस्कृतभाषा उपयुक्त आहे असे तज्ञांचे मत आहे व तसे प्रयत्नही सुरू आहेत. एकदा संगणकभाषा म्हणून तिचा वापर केला जाऊ लागला तर संस्कृतभाषेला सर्व जगात मागणी असेल. आणि त्यावेळी आपण संस्कृतभाषेला जवळ जवळ हद्दपार केल्यामुळे आपल्याला संस्कृतशिक्षक आयात करावे लागणार आहेत. असो. तेव्हा आपल्यावरच आपली भाषा जतन करून ठेवण्याची जबाबदारी आहे. आणि ह्या निमित्ताने आपण आपला वाटा उचलत आहोत. असो.

आपण संस्कृतभाषेमधे विभक्ती प्रत्यय कसे लावले जातात ते पहात आहोत. काल आपण देव शब्दाला प्रत्यय पावून शब्दाची होणारी विभक्ती रूपे पाहिली. आज नवीन काही अभ्यास घेणार नाहीये. आज देव शब्दाप्रमाणेच इतर शब्दांची रूपे आपण तयार करूया. आज फक्त प्रथमा विभक्तीच पाहू.

आता मुळात विभक्ती हा शब्द कसा आला ?

ए.व.    द्वि.व.    ब.व.
देव:        देवौ        देवा: ।
राम:    रामौ        रामा: ।
मेघ:        मेघौ        मेघा: ।
घन:        घनौ        घना: ।
खग:      खगौ       खगा: ।
श्याम:    श्यामौ    श्यामा: ।
हंस:        हंसौ        हंसा: ।
नर:        नरौ        नरा: ।
सिंह:    सिंहौ      सिंहा: ।
व्याघ्र:    व्याघ्रौ    व्याघ्रा: ।

आता मी जे शब्द घेतले आहेत त्यांचे मराठीत व संस्कृतमधे समानच अर्थ आहेत. ह्या शब्दांची प्रथमा विभक्ती जी वर दिली आहे ती तुम्ही दहा वेळा वाचा. आपोआप संस्कृतभाषेचे जिभेला वळण लागेल.

खाली स्वाध्यायासाठी अकारान्त पुंल्लिंगी शब्द दिलेले आहेत. त्याची प्रथमा विभक्ती लिहा व तोंडाने म्हणा. हे सर्व मनातल्या मनात म्हणण्यापेक्षा मोठ्याने स्पष्ट शब्दात म्हणणे आवश्यक आहे. त्यामुळे जिभेला वळण लागते व उच्चार शुद्ध होतात. 

साधारणपणे आपण वाक्यरचना करतांना सुद्धा शक्यतो मराठीतही प्रचलित असणारे शब्द वापरणार आहोत, की जेणे करून तुम्हाला एकदम फरक जाणवणार नाही.

आता आणखी काही शब्दांची य़ादी देते. तुम्ही वर लिहून दाखवल्याप्रमाणे त्या शब्दांची प्रथमा विभक्ती लिहिण्याचा सराव करा. तुम्हालाही संस्कृतभाषा आपण बोलत असल्याचे समाधान मिळेल.

 स्वाध्याय -

अकारान्त पुंल्लिंगी शब्द -
 
बाल, बालक, पुत्र, जनक, नृप, सज्जन, दुर्जन, खल, शिष्य, सूर्य, चन्द्र, कर, वंश, वानर, गज, मयूर, प्रश्न, लोक, धर्म, शिक्षक, छात्र, अश्व, मृग, गर्दभ, विद्यालय, समाचार, 

 ७ व्या स्वाध्यायाची उत्तरे.

अकारान्त पुं शाब्दाची प्रथमा विभक्ती

१) बाल:  बालौ  बाला:
२) बालक: बालकौ  बालका:
३) पुत्र:  पुत्रौ  पुत्रा:
४) जनक:  जनकौ  जनका:
५) नृप:  नृपौ  नृपा:
६) सज्जन: सज्जनौ  सज्जना:
७) दुर्जन:  दुर्जनौ  दुर्जना:
८) खल:  खलौ  खला:
९) शिष्य:  शिष्यौ  शिष्या:
१०) सूर्य:  सूर्यौ  सूर्या:
११) चन्द्र:  चन्द्रौ  चन्द्रा:
१२) कर:  करौ  करा:
१३) वंश:  वंशौ  वंशा:
१४) वानर: वानरौ वानरा:
१५) गज:  गजौ  गजा:
१६) मयूर:  मयूरौ  मयूरा:
१७) प्रश्न:  प्रश्नौ  प्रश्ना:
१८) लोक:  लोकौ  लोका:
१९) धर्म:  धर्मौ  धर्मा:
२०) शिक्षक:  शिक्षकौ  शिक्षका:
२१) छात्र:  छात्रौ  छात्रा:
२२) अश्व:  अश्वौ  अश्वा:
२३) मृग:  मृगौ  मृगा:
२४) गर्दभ: गर्दभौ  गर्दभा:
२५) विद्यालय:  विद्यालयौ  विद्यालया:
२६) समाचार:  समाचारौ  समाचारा:

" ७ वा पाठ विभक्ति विचार भाग २ " या Audio साठी खाली क्लिक् करा : 

[ Right click to 'save audio as' for downloading Audio ]