पाठ ७३ वा - विसर्गसंधी भाग २ विसर्गाचा लोप होणे व न होणे
विसर्गाचा लोप होणे हा विसर्गसंधीचा एक प्रकार आहे.
विसर्गसंधी नियम ३ = विसर्गापूर्वी अ व पुढे अ खेरीज कोणताही स्वर आला तर विसर्गाचा लोप होतो.
उदा. बाल: + ईक्षते = बाल ईक्षते ।
प्रश्न १) खालील संधी सोडवा.
१) स एति २) मानव ऐच्छत् ३) सुप्त आसीत् ४) धराया उपग्रह: ५) पुरुष उच्यते
प्रश्न १) खालील संधी करा.
१) बाल: + आनन्दति २) राम: + इच्छति ३) सूर्य: + उदेति ४) अत: + एव ५) मनुष्येभ्य: + आदद्यात् ६) अवकर एव ७) बाल: + इच्छति ८) एष: + आसीत् ९) मनुष्येभ्य: + आदद्यात् जना: + अत्र बाला: + इच्छन्ति अखण्डिता: + आसन्
बालका धावन्ति
एकदा संधी झाल्यानंतर पुन्हा त्या दोन स्वरांमधे संधी होत नाही.
विसर्गसंधी नियम ४ = विसर्गापूर्वी आ आणि विसर्गानंतर कोणताही स्वर अथवा मृदु व्यंजन आल्यास विसर्गाचा लोप होतो.
उदा. - छात्रा: + उत्सुका: = छात्रा उत्सुका: । फलिता: + वृक्षा: - फलिता वृक्षा: ।
प्रश्न १) खालील संधी करा.
१) जना: + अत्र २) बाला: + इच्छन्ति ३) जना: + गच्छन्ति ४) देवा: + वदन्ति ५) बालका: + धावन्ति ६) प्रयत्ना: + अखण्डिता: ७) प्रभाविता: + लण्डन
प्रश्न २) खालील संधी सोडवा.
१) अस्या गङ्गानद्या: २) चन्द्रमा मनस: ३) कम्बला नृपेण ४) पाण्डवा हर्षनिर्भरा: ५) जना: + गच्छन्ति ६) देवा: + वदन्ति ७) प्रभाविता: + लण्डन ८) ९) १०)
विसर्गसंधी नियम ५ = एष: किंवा स: ह्या रूपांच्या पुढे अ खेरीज कोणताही वर्ण आला तरी त्यांच्या विसर्गाचा लोप होतो.
एष: + मूढ: = एष मूढ:
प्रश्न १) खालील संधी करा.
१) स: + चलति २) स: + जानाति ३) स: + अस्ति ४) स: + उपदिशति ५) स: + मदन: ७) स: + गणयति ८) स: + वदति ९) एष: + उपकार: १०) एष: + वसति ११) एष: + सिञ्चति १२) एष: + जपति १३) एष: + तरति १४) स: + वै
प्रश्न १) खालील संधी सोडवा.
१) स प्रशंसित: २) स लण्डननगरम् ३) एष व्यवसाय: ४) स पञ्चवर्षीय: ५) एष व्यवसाय: ६) स चाप्रज: ७) स तप: ८) एष भगीरथ: ९) स एव
( विसर्गाचा कधी लोप होत नाही, विसर्ग काय़म रहातो.)
विसर्गसंधी नियम ६ = विसर्गापूर्वी कोणताही स्वर व पुढे क्, ख्, प्, फ्, यापैकी कोणतेही कठोर व्यंजन आल्यास विसर्ग कायम रहातो.
१) राम: + करोति २) कवि: + पठति ३) अश्वा: + खरा: ४) एष: करोति
=========
७३) उत्तरे विसर्गसंधी भाग २ विसर्गाचा लोप होणे व न होणे
प्रश्न १) खालील संधी सोडवा.
१) स एति = स: एति
२) मानव ऐच्छत् = मानव: ऐच्छत्
३) सुप्त आसीत् = सुप्त: आसीत्
४) धराया उपग्रह: = धराया: उपग्रह:
५) पुरुष उच्यते = पुरुष: उच्यते
प्रश्न २) खालील संधी करा.
१) बाल: + आनन्दति = बाल + आनन्दति
२) राम: + इच्छति = राम + इच्छति
३) सूर्य: + उदेति = सूर्य + उदेति
४) अत: + एव = अत + एव
५) मनुष्येभ्य: + आदद्यात् = मनुष्येभ्य + आदद्यात्
६) अवकर: एव = अवकर एव
७) बाल: + इच्छति = बाल + इच्छति
८) एष: + आसीत् = एष + आसीत्
९) मनुष्येभ्य: + आदद्यात् = मनुष्येभ्य + आदद्यात्
१०) जना: + अत्र = जना + अत्र
११) बाला: + इच्छन्ति = बाला + इच्छन्ति
१२) अखण्डिता: + आसन् = अखण्डिता + आसन्
प्रश्न ३) खालील संधी करा.
१) जना: + अत्र = जना + अत्र
२) बाला: + इच्छन्ति = बाला + इच्छन्ति
३) जना: + गच्छन्ति = जना + गच्छन्ति
४) देवा: + वदन्ति = देवा + वदन्ति
५) बालका: + धावन्ति = बालका + धावन्ति
६) प्रयत्ना: + अखण्डिता: = प्रयत्ना + अखण्डिता:
७) प्रभाविता: + लण्डन प्रभाविता + लण्डन
प्रश्न ४) खालील संधी सोडवा.
१) अस्या गङ्गानद्या: = अस्या: गङ्गानद्या:
२) चन्द्रमा मनस: = चन्द्रमा: मनस:
३) कम्बला नृपेण = कम्बला: नृपेण
४) पाण्डवा हर्षनिर्भरा: = पाण्डवा: हर्षनिर्भरा:
५) जना + गच्छन्ति = जना: + गच्छन्ति
६) देवा + वदन्ति = देवा: + वदन्ति
७) प्रभाविता + लण्डन प्रभाविता: + लण्डन
प्रश्न ५) खालील संधी करा.
१) स: + चलति = स + चलति
२) स: + जानाति = स + जानाति
३) स: + अस्ति = स + अस्ति
४) स: + उपदिशति = स + उपदिशति
५) स: + मदन: = स + मदन:
७) स: + गणयति = स + गणयति
८) स: + वदति = स + वदति
९) एष: + उपकार: = एष + उपकार:
१०) एष: + वसति = एष + वसति
११) एष: + सिञ्चति = एष + सिञ्चति
१२) एष: + जपति = एष + जपति
१३) एष: + तरति = एष + तरति
१४) स: + वै = स + वै
प्रश्न ६) खालील संधी सोडवा.
१) स प्रशंसित: = स: प्रशंसित:
२) स लण्डननगरम् = स: लण्डननगरम्
३) एष व्यवसाय: = एष: व्यवसाय:
४) स पञ्चवर्षीय: = स: पञ्चवर्षीय:
५) एष व्यवसाय: = एष: व्यवसाय:
६) स चाप्रज: = स: चाप्रज:
७) स तप: = स: तप:
८) एष भगीरथ: = एष: भगीरथ:
९) स एव = स: एव
No comments:
Post a Comment