पाठ ७८ वा - व्यंजनसंधी भाग १
नियम १) पदाच्या अंती येणार्या ‘म्’ या व्यंजनापुढे व्यंजन आल्यास त्या ‘म्’ व्यंजनाचा अनुस्वार होतो. आणि पुढे स्वर आल्यास तो स्वर ‘म्’ या व्यंजनात मिसळून जातो.
उदा.
देवम् + नमामि = देवं नमामि
त्वम् + ईक्षसे = त्वमीक्षसे
प्रश्न १) खालील संधी करा.
१) गुरुम् + पृच्छति =
२) आचार्यम् + वन्दे =
३) अहम् + इच्छामि =
४) वनम् + आगत:
२) जश्त्व संधी - जश् म्हणजे वर्गीय व्यंजनातील ज्, ब्, ग्, ड्, द् ही वर्गीय व्यंजनातील तिसरी व्यंजने. पूर्वीच्या व्यंजनाबद्दल तिसरे व्यंजन येणे
नियम १) अनुनासिकाखेरीज कोणतेही वर्गीय व्यंजन पदाच्या शेवटी आले आणि त्याच्या पुढे स्वर किंवा मृदु व्यंजन आले तर पूर्वीच्या व्यंजनाबद्दल त्याच वर्गातील तिसरे व्यंजन येते.
उदा.
सम्यक् + अभिहितम्
= सम्यग् + अभिहितम्
= सम्यगभिहितम्
समिध् + आहरणम्
= समिद् + आहरणम्
= समिदाहरणम्
एतत् + उक्त्वा
= एतद् + उक्त्वा
= एतदुक्त्वा
पृथक् + भवति
= पृथग् +भवति
= पृथग्भवति
स्वाध्याय -
प्रश्न २) संधी करा.
१) सम्राट् +जयति =
२) अप् + धि =
३) षड् + रिपु =
४) वाक् + एव =
५) शरात् + अपि =
६) शापात् + अपि =
७) अवदत् + बाल: =
८) वणिक् + वदति =
९) पृथक् + भवति =
१०) सम्राट् + इति =
नियम ३) चर्त्वसंधी - चर् म्हणजे क्, च्, ट्, त्, प् ही वर्गीय व्यंजनातील पहिली कठोर व्यंजने.
अनुनासिकाखेरीज कोणतेही वर्गीय व्यंजन पदाच्या शेवटी आले आणि त्याच्यापुढे कठोर व्यंजन आले तर पूर्वीच्या व्यंजनाबद्दल त्याच वर्गातील पहिले कठोर व्यंजन येते.
उदा.
२) उद् + पतति
= उत् + पतति
= उत्पतति
३) क्षुध् + पिपासा
= क्षुत् + पिपासा
क्षुत्पिपासा
प्रश्न ३) खालील संधी करा.
१) स्रग् + शोभते =
२) शरद् + कमनीया =
३) सम्राड् + पश्यति
४) एतद् + त्वया =
५) क्षुध् + पीडा =
६) अनुष्टुभ् + छन्द: =
७) सम्राड् + शास्ति
उत्तरे
१) गुरुम् + पृच्छति = गुरुं पृच्छति
२) आचार्यम् + वन्दे = आचार्यं वन्दे
३) अहम् + इच्छामि = अहमिच्छामि
४) वनम् + आगत: = वनमागत:
२) जश्त्व संधी -
प्रश्न २) संधी करा.
१) सम्राट् +जयति = सम्राड्जयति
२) अप् + धि = अब्धि
३) षड् + रिपु = षड्रिपु
४) वाक् + एव = वागेव
५) शरात् + अपि = शरादपि
६) शापात् + अपि = शापादपि
७) अवदत् + बाल: = अवदद्बाल:
८) वणिक् + वदति = वणिग्वदति
९) पृथक् + भवति = पृथग्भवति
१०) सम्राट् + इति = सम्राडिति
नियम ३) चर्त्वसंधी -
प्रश्न ३) खालील संधी करा.
१) स्रग् + शोभते = स्रक्शोभते
२) शरद् + कमनीया = शरत्कमनीया
३) सम्राड् + पश्यति = सम्राट्पश्यति
४) एतद् + त्वया = एतत्त्वया
५) क्षुध् + पीडा = क्षुत्पीडा
६) अनुष्टुभ् + छन्द: = अनिष्टुप्छन्द:
७) सम्राड् + शास्ति = समाट्शास्ति
No comments:
Post a Comment