पाठ ७५ वा - विसर्गसंधी भाग ३ विसर्गाचा र्, श्, ष्, स् होणे
विसर्गसंधी नियम ७ - विसर्गाचा र् होणे
विसर्गापूर्वी अ किंवा आ शिवाय कोणताही स्वर व पुढे कोणताही स्वर किंवा कोमल व्यंजन आल्यास विसर्गाचा र् होतो.)
उदा. -
१) तयो: + एक:
तयो + : + एक:
तयो + र् + एक:
तयो + रेक:
तयोरेक:
२) रवि: + याति
रवि + : + याति
रवि + र् + याति
रविर्याति
प्रश्न १) खालील संधी करा.
१) प्राणै: + अपि २) धनै: + अपि ३) क्रतुशतै: + अपि ४) सारथि: + अपि ५) अम्भोनिधि: + वहति ६) कुबुद्धि: + एषा ७) त्यागवृत्ति: + नमस्ते ८) प्रभु: + ईश्वर: ९) सन्तति: + देव १०) आदिशक्ति: + अहम् ११) बले: + मखे १२) कम्बलराशि: + विद्यते १३) पितु: + अङ्कम् १४) सुनीति: + अवदत् १५) चन्दनतरु: + न
प्रश्न २) खालील संधी सोडवा.
१) वाल्मीकिरपि २) वाल्मीकिरादिकवि: ३) मुनेराश्रमे ४) मुनेरादेशेन ५) पुनर्पृथक् ६) तैर्भूमिरुर्वरा ७) निर्मितिर्भवति ८) अम्भोधिर्जलधिर्पयोधिरुदधिर्वारांनिधिर्वारिधि: ९) तैराचरितम् १०) घण्टाभिर्गाव: ११) शत्रुरेव १२) तयोरेक: १३) राज्यक्रान्तिर्जाता १४) राशिरवर्तत १५) सुभाषितमयैर्द्रव्यै १६) वारणपति: + न
विसर्गसंधी नियम ८ - विसर्गाचा श् होणे
विसर्गापूर्वी कोणताही स्वर असून त्याच्यापुढे च्, छ् किंवा श् आल्यास विसर्गाचा श् होतो.
सरित: + च
= सरित + : + च
= सरित + श् + च
= सरितश्च
विसर्गसंधी नियम १० - विसर्गाचा स् होणे
विसर्गापुढे त्, थ् किंवा स् आल्यास विसर्गाचा स् होतो.
उदा. -
राम: + तथा
= राम + : + तथा
= राम + स् + तथा
= रामस्तथा
विसर्गसंधी नियम ९ - विसर्गाचा ष् होणे
विसर्गापुढे ट्, ठ् किंवा ष् आल्यास विसर्गाचा ष् होतो.
कवे: + टीका
= कवे + : + टीका
= कवे + ष् + टीका
= कवेष्टीका
प्रश्न १) खालील संधी करा.
१) वृश्चिक: + च २) गाव: + च ३) सन्तुष्ट: + चरते ४) धेनव: + चरन्ति
प्रश्न २) खालील संधी सोडवा.
१) कुमुदिन्यश्चन्द्रमसे २) चन्द्रमसश्चौराणाम् ३) समागतश्चौर ४) यशश्शिखरे ५) प्रजाश्च ६) वितीर्णश्च
उत्तरे -
प्रश्न १) खालील संधी करा.
१) प्राणै: + अपि = प्राणैरपि
२) धनै: + अपि = धनैरपि
३) क्रतुशतै: + अपि = क्रतुशतैरपि
४) सारथि: + अपि = सारथिरपि
५) अम्भोनिधि: + वहति = अम्भोनिधिर्वहति
६) कुबुद्धि: + एषा = कुबुद्धिरेषा
७) त्यागवृत्ति: + नमस्ते = त्यागवृत्तिर्नमस्ते
८) प्रभु: + ईश्वर: = प्रभुरीश्वर:
९) सन्तति: + देव = सन्ततिर्देव:
१०) आदिशक्ति: + अहम् = आदिशक्तिरहम्
११) बले: + मखे = बलेर्मखे
१२) कम्बलराशि: + विद्यते = कम्बलराशिर्विद्यते
१३) पितु: + अङ्कम् = पितुरङ्कम्
१४) सुनीति: + अवदत् = सुनीतिरवदत्
१५) चन्दनतरु: + न = चन्दनतरुर्न
१) वृश्चिक: + च = वृश्चिकश्च
२) गाव: + च = गावश्च
३) स: + चलति = स चलति
४) धेनव: + चरन्ति = धेनवश्चरन्ति
५) सरित: + च = सरितश्च
१) पाठ: + षोडश: = पाठष्षोडश:
२) राम: टीकते = रामष्टीकते
प्रश्न २) खालील संधी सोडवा.
१) वाल्मीकिरपि = वाल्मीकि: + अपि
२) वाल्मीकिरादिकवि: = वाल्मीकि: + आदिकवि:
३) मुनेराश्रमे = मुने: + आश्रमे
४) मुनेरादेशेन = मुने: + आदेशेन
५) पुनर्पृथक् = पुन: + पृथक्
६) तैर्भूमिरुर्वरा = तै: + भूमिरुर्वरा
७) निर्मितिर्भवति = निर्मिति + भ्वति
८) अम्भोधिर्जलधिर्पयोधिरुदधिर्वारांनिधिर्वारिधि: = अम्भोधि: + जलधि: + पयोधि" + उदधि: वारांनिधि: + वारिधि:
९) तैराचरितम् = तै: + आचरितम्
१०) घण्टाभिर्गाव: = घण्टाभि:+ गाव:
११) शत्रुरेव = शत्रु: + एव
१२) तयोरेक: = तयो: + एक
१३) राज्यक्रान्तिर्जाता = राज्यक्रान्ति: + जाता
१४) राशिरवर्तत = राशि: + अवर्तत
१५) सुभाषितमयैर्द्रव्यै: = सुभाषितमयै: + द्रव्यै:
१६) वारणपतिर्न = वारणपति: + न
१) कुमुदिन्यश्चन्द्रमसे = कुमुदिन्य: + चन्द्रमसे
२) चन्द्रमसश्चौराणाम् = चन्द्रमस: + चौराणाम्
३) समागतश्चौर: = समागत: + चौर:
४) यशश्शिखरे = यश: + शिखरे
५) प्रजाश्च = प्रजा: + च
६) वितीर्णश्च = वितीर्ण: + च
No comments:
Post a Comment